Mùa xuân mới đã về trên khắp những miền quê, cây cối nảy lộc non, hoa đào, hoa mận khoe sắc tinh khôi bên những nếp nhà sàn truyền thống. Vào dịp này cùng với người Kinh, người Tày, người Dao, người Cao Lan, Sán Dìu… cũng sửa soạn đón Tết, không khí rộn ràng, vui tươi thổi bùng lên hạnh phúc giữa trời xuân.

ĐỂ đón ngày Tết lớn nhất trong năm, công tác chuẩn bị được bắt đầu từ rất sớm. Các bà, các mẹ từ đầu tháng Chạp đã tập trung cùng nhau sửa soạn trang phục, thêu thùa những chiếc khăn, chiếc yếm để chuẩn bị diện Tết.

Đồng bào dân tộc Dao quần trắng, thôn Đá Bàn 2, xã Mỹ Bằng (Yên Sơn) vẫn còn giữ được nghề thêu trang phục truyền thống. Trong đời sống hàng ngày, đặc biệt là những ngày lễ, tết họ vẫn mặc trang phục truyền thống được thêu thủ công một cách cầu kỳ, tỷ mỉ, tạo vẻ đẹp riêng.

Phụ nữ Dao quần trắng sửa soạn trang phục để đón năm mới.

Phụ nữ Dao quần trắng sửa soạn trang phục để đón năm mới.

Bà Đặng Thị Quýt, thôn Đá Bàn 2 chia sẻ: “Ngày Tết, khi tôi còn trẻ, mẹ thường giục con gái dậy sớm để học thêu bởi người xưa có quan niệm học thêu vào sáng mùng 1 Tết sẽ minh mẫn hơn, học nhanh hơn. Khi nào thêu xong một bông hoa hay họa tiết nào đó thì mới chuyển sang làm việc khác. Giờ đây, khi mẹ không còn nữa nhưng nghề thêu mà bà dạy tôi vẫn luôn ghi nhớ và chú trọng truyền cho thế hệ mai sau".

Các công đoạn dệt, thêu trang phục truyền thống của phụ nữ Dao quần trắng.

Các công đoạn dệt, thêu trang phục truyền thống của phụ nữ Dao quần trắng.

Trang phục của phụ nữ Dao quần trắng vào ngày Tết có họa tiết thêu theo viền ống tay áo, muốn hoa văn đẹp thì thêu trên ống tay, thêu đằng sau, thêu sau vạt áo. Trên yếm của người phụ nữ đều có một hoa to nhất trước ngực tượng trưng cho người mẹ, những hoa văn xung quanh tượng trưng cho đàn con quây quần bên mẹ theo như truyền thuyết của ngày xưa. Màu sắc chủ đạo được lựa chọn là các màu xanh, đỏ, vàng, trắng, kết hợp thêu trên nền vải màu đen, tượng trưng cho ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.

Phụ nữ Dao quần trắng sửa soạn trang phục để đón năm mới.

Phụ nữ Dao quần trắng sửa soạn trang phục để đón năm mới.

Một điểm độc đáo nữa là các họa tiết thêu trên áo quần của người con gái Dao thường rất đơn giản, nhưng tinh tế, được chọn lọc, mô phỏng lại từ chính những hình ảnh trong tự nhiên, nét sinh hoạt trong đời sống hằng ngày, thể hiện ước vọng về một cuộc sống ấm no, phồn thịnh, hạnh phúc viên mãn. Một số hoa văn đặc trưng như hình hoa ngôi sao, hoa 8 cánh, hoa 16 cánh, hình quả trám, hình người cách điệu, hình đồi núi… Những họa tiết được lặp lại và có quy ước về sự sắp xếp, thể hiện nét văn hóa riêng biệt của người Dao.

Các công đoạn dệt, thêu trang phục truyền thống của phụ nữ Dao quần trắng.

Các công đoạn dệt, thêu trang phục truyền thống của phụ nữ Dao quần trắng.

Item 1 of 3

Các công đoạn dệt, thêu trang phục truyền thống của phụ nữ Dao quần trắng.

Các công đoạn dệt, thêu trang phục truyền thống của phụ nữ Dao quần trắng.

Trang phục đẹp đã có cũng là lúc mọi người chuẩn bị cho những hoạt động vui xuân. Lúc này, người Tày tại xã Bình An (Lâm Bình) cùng ngồi lại với nhau trên những nếp nhà sàn để khâu còn. Cả một năm các bà, các mẹ tích trữ vải vụn, sợi len để chờ đến cuối năm góp lại khâu còn. Những quả còn rực rỡ sắc màu tươi sáng như mời gọi mùa xuân về với bản làng.

Têm trầu, một nét văn hóa ngày Tết cũng như trong đời sống hàng ngày vẫn được người Tày ở Bình An (Lâm Bình) gìn giữ.

Têm trầu, một nét văn hóa ngày Tết cũng như trong đời sống hàng ngày vẫn được người Tày ở Bình An (Lâm Bình) gìn giữ.

Chị Ma Thị Hậu, Chủ tịch Hội LHPN xã Bình An (Lâm Bình) cho biết, không chỉ khâu còn để vui xuân mà những quả còn còn thể hiện sự khéo léo, tài hoa của người phụ nữ. Vào đầu năm mới đều tổ chức hội thi khâu còn, đội nào khâu vừa nhanh, vừa tinh xảo sẽ giành chiến thắng, đây cũng là niềm tự hào của những người phụ nữ khi tham gia.

Làm quả còn, hoạt động thể hiện sự khéo léo, tài hoa của phụ nữ Tày ngày Tết.

Làm quả còn, hoạt động thể hiện sự khéo léo, tài hoa của phụ nữ Tày ngày Tết.

Sau 2 năm chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19, năm nay khi các lễ hội được tổ chức trở lại chắc chắn sẽ tạo nên không khi vui tươi, háo hức. Những quả còn xuân lại được bay lên trên bầu trời cầu chúc cho một năm mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Item 1 of 4

Những ngày cận Tết Nguyên đán, đồng bào dân tộc Sán Dìu ở hạ huyện Sơn Dương lại cùng nhau sửa soạn đón Tết sau một năm mùa màng bội thu, no ấm.  Thóc nếp của vụ mới thơm lừng, được xay xát tỷ mỉ cho ra những hạt gạo trắng tròn tinh khiết, lợn trong chuồng béo mầm chắc thịt, lá dong xanh mướt cả một góc vườn. Tất cả những nguyên liệu mộc mạc mạc ấy sẽ xuất hiện trong mâm cỗ ngày Tết khi người Sán Dìu dâng lên tổ tiên món bánh chưng gù.

Người Sán Dìu ở Thiện Kế (Sơn Dương) gói bánh chưng gù đón Tết.

Người Sán Dìu ở Thiện Kế (Sơn Dương) gói bánh chưng gù đón Tết.

Gia đình bà Lưu Thị Hai, thôn Văn Sòng, xã Thiện Kế (Sơn Dương) và bà con chòm xóm đang tập trung lại để cùng nhau gói bánh tro và bánh chưng gù. Đây là 2 loại bánh truyền thống của người dân tộc Sán Dìu. Bánh chưng gù được gói bằng lá dong giống bánh chưng của người Kinh. Tuy nhiên, nó có điểm khác biệt chính là hai đầu bánh được gói thon và vát dần về phía cuối, làm nổi phần tròn ở giữa bánh.

Người dân luộc bánh chưng.

Người dân luộc bánh chưng.

Bánh được luộc trên bếp củi khoảng 10 tiếng và khi những chiếc bánh hoàn thành cũng vào khoảng 29, 30 Tết. Bánh chưng gù xanh màu lá dong sẽ được bà con vớt ra để ráo rồi trân trọng bày lên bàn thờ tổ tiên. Lúc này cũng là lúc sẵn sàng cho một năm mới về với mỗi nếp nhà, mỗi bản làng xinh đẹp.

Nhà sàn truyền thống của người Dao quần trắng.

Nhà sàn truyền thống của người Dao quần trắng.

Trên mảnh đất Tuyên Quang, dân tộc Tày là dân tộc còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống vô cùng độc đáo và ý nghĩa, bên cạnh điệu Then, đàn Tính say đắm lòng người thì phong tục Tết của đồng bào Tày cũng ẩn chứa rất nhiều vẻ đẹp độc đáo, thú vị, nhân văn.

Lau dọn, dâng lễ trên bàn thờ tổ tiên là việc quan trọng nhất mà những người đàn ông Tày làm vào dịp năm mới.

Lau dọn, dâng lễ trên bàn thờ tổ tiên là việc quan trọng nhất mà những người đàn ông Tày làm vào dịp năm mới.

Người Tày ăn Tết Nguyên Đán bắt đầu từ 27, 28 tháng 12 âm lịch và kéo dài qua rằm tháng Giêng. Ông Ma Văn Kính, thôn Chẩu Quân, xã Bình An (Lâm Bình) chia sẻ, nhiệm vụ quan trọng nhất trong thời khắc đón xuân sang là lau dọn bàn thờ tổ tiên. Ngày 30 tết, chủ nhà thường là đàn ông làm nhiệm vụ sửa sang bàn thờ, quét sạch bụi bẩn. Trước các bát hương, bày khay hoa quả vào chính giữa; hai bên đặt bánh chưng, bánh khảo, mứt, kẹo... Mỗi bên bàn thờ dựng một cây mía to, lá được buộc túm cụm vào nhau như đầu rồng..., bày trí gọn, đẹp tạo được không khí tĩnh lặng và nghiêm trang.

Trang trí nhà cửa bằng những tấm giấy đỏ có lời chúc bình an.

Trang trí nhà cửa bằng những tấm giấy đỏ có lời chúc bình an.

Ngày đầu tiên của năm mới, người Tày có truyền thống đi lấy nước đầu năm. Tờ mờ sáng, những người phụ nữ quanh năm tảo tần sẽ chuẩn bị ống bương ra suối hoặc nguồn nước lần đầu bản lấy nước, cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, là bước khởi thủy năm mới tài lộc sẽ vào như nước, mọi sự trôi chảy, yên ấm. Khi đi lấy nước họ thường cố gắng để không ai trông thấy, khi mang nước về nhà, người phụ nữ khéo léo cho thêm vào lá chanh, lá bưởi, các bông hoa đào, hoa mận mới hé nở rồi đun lên để cả nhà dùng nước đó rửa mặt đầu năm.

Hành trình đi lấy nước sáng mùng 1 Tết của người phụ nữ Tày.

Hành trình đi lấy nước sáng mùng 1 Tết của người phụ nữ Tày.

Nước suối nguồi tinh khiết cùng hương thơm thảo mộc sẽ giúp các thành viên trong gia đình rửa trôi đi những điều không may mắn, những khó khăn, vất vả của năm cũ để hướng đến một năm mới tốt đẹp hơn.

Trong những ngày đầu năm mới, bản làng tràn ngập sắc xuân. Các hoạt động văn hóa truyền thống diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian như hội tung còn, đánh yến, đánh pam… Tiếng hát Then, hát Cọi mời bạn khiến bản làng tươi vui hơn.

Trò chơi đánh yến được tổ chức tại lễ hội.

Trò chơi đánh yến được tổ chức tại lễ hội.

Những quả còn làm từ trước Tết nay được những chàng trai, cô gái đương tuổi xuân thì tung lên nền trời xanh thẳm như một lời cầu chúc cho một năm mới thóc lúa đầy kho, nhà nhà no ấm, những nếp nhà mãi ấm áp, yên vui.

Ngày xuất bản: 19/1/2023
Bài, ảnh: Minh Hoàng
Trình bày: Thanh Thủy

Trở về Báo Tuyên Quang