Khi những màn sương còn ôm ấp chưa chịu rời những dãy núi cao, những giọt sương đêm còn vương vấn trên nhành đào thì cũng là lúc thôn Phai Đá, xã Chiêu Yên (Yên Sơn) thức giấc. Vượt quãng đường hơn 40km từ thành phố Tuyên Quang, chúng tôi đến Phai Đá khi đồng bào Dao Thanh y nơi đây đang náo nức chuẩn bị đón năm mới, trong hương xuân lan tỏa khắp đất trời.

Con đường về Phai Đá vẫn là con đường đất, dẫu gặp ghềnh khó khăn nhưng cũng là minh chứng cho sự nhẫn nại, kiên cường không ngừng vươn lên trong gian khó của đồng bào Dao Thanh y nơi đây. Vừa đặt chân tới đầu thôn, những ngôi nhà khang trang hiện diện trong mắt chúng tôi. Khúc nhạc xuân rộn ràng khắp xóm, cành đào hồng rực rỡ khoe sắc, trẻ em trong những bộ đồ mới tung tăng nô đùa.

Ông Triệu Thanh Hùng, Bí thư Chi bộ thôn đón chúng tôi, phấn khởi nói: Cách đây gần 100 năm, người Dao Thanh y ở Quảng Ninh di cư lên huyện Yên Sơn, chọn các xã Chiêu Yên, Phúc Ninh, Lực Hành, Quý Quân… làm nơi định cư. Tại xã Chiêu Yên, người Dao Thanh Y định cư ở thôn Tân Lập, Phai Đá với mấy nóc nhà, đời sống vật chất, tinh thần vô cùng khó khăn, thiếu thốn. Giờ đây, thôn Phai Đá có 118 hộ, trên 550 nhân khẩu. Bên cạnh sự quan tâm, đầu tư cơ sở hạ tầng của Nhà nước, người Dao ở Phái Đá cần mẫn vươn lên phát triển kinh tế, không cam chịu đói nghèo.  

Đồng bào Dao nơi đây luôn nỗ lực vượt khó, phát triển kinh tế.

Đồng bào Dao nơi đây luôn nỗ lực vượt khó, phát triển kinh tế.

Những năm qua, người Dao nơi đây tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Trong đó, trồng rừng với diện tích 197,8 ha; phát triển cây ăn quả na, bưởi cam với diện tích khoảng 30 ha, diện tích cho thu hoạch chiếm trên 60%;  phát triển đàn đại gia súc, lợn, gà đều đạt 100% kế hoạch đề ra. Thu nhập bình quân của thôn đạt trên 3,6 triệu đồng/người/tháng. Trong nhiệm kỳ 2020-2022, thôn đã giảm được 20 hộ nghèo, 13 hộ cận nghèo. Hàng năm, tỷ lệ gia đình đạt “Gia đình văn hóa” đạt từ 81,2% trở lên.

Bí thư Chi bộ Triệu Thanh Hùng nhấn mạnh, theo chuẩn nghèo giai đoạn 2021-2025, thôn có trên 50% hộ nghèo. Mặc dù cuộc sống vẫn còn đó những khó khăn song Tết này vẫn “ấm” hơn Tết xưa. Bởi lẽ, đời sống kinh tế của đồng bào Dao từng bước phát triển hơn, nhiều nhà cao tầng mọc lên, nhiều phương tiện hiện đại phục vụ đời sống được đồng bào sắm sửa… Song, dù đời sống vật chất, tinh thần được nâng lên những người Dao nơi đây vẫn luôn nhớ về nguồn cội để gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Nhất là vào dịp lễ Tết Nguyên đán, người con của Phai Đá dù đi xa vẫn mong ngóng ngày về quê ăn Tết.

Câu lạc bộ Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Dao Thanh Y thôn Phai Đá.

Câu lạc bộ Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Dao Thanh Y thôn Phai Đá.

Ngôi nhà xây đầu thôn hôm nay rôm rả hơn thường nhật. Thì ra, hôm nay các chị em quây quầy lại đây làm các món bánh cho ngày Tết. Niềm nở đón chúng tôi, chị Bàn Thu Hà, Chi hội trưởng Phụ nữ thôn bày tỏ: Tết của người Dao Thanh Y không thể thiếu mâm cỗ tổ tiên được chuẩn bị nhờ đôi tay khéo léo của những người phụ nữ. Trong mâm cỗ của người Dao cúng bao giờ cũng phải có thịt gà, thịt lợn, gan gà, gan lợn, ốc luộc, trứng gà.

Phụ nữ Dao Thanh Y thôn Phai Đá xúng xính trong bộ trang phục truyền thống nhân dịp Tết Nguyên đán

Phụ nữ Dao Thanh Y thôn Phai Đá xúng xính trong bộ trang phục truyền thống nhân dịp Tết Nguyên đán

Từ những ngày 20 Tháng Chạp âm lịch, người Dao ở Phai Đá bắt đầu gác hết việc đồng áng sang một bên để dọn dẹp nhà cửa, toàn tâm toàn ý chuẩn bị cho lễ Tất niên và chào đón năm mới.

Niềm vui khi cũng nhau giã bánh dầy của những người phụ nữ Dao trong dịp Tết.

Niềm vui khi cũng nhau giã bánh dầy của những người phụ nữ Dao trong dịp Tết.

Những người phụ nữ Dao “giữ lửa” trong gia đình lại tụ họp để làm những món ăn không thể thiếu trong dịp Tết như: Bánh dầy, bánh chưng gù, xôi ngũ sắc để dâng lên tổ tiên. Tuy nhiên, bánh chưng gù của người Dao Thanh Y Phai đá đặc biệt so với chưng của nhiều dân tộc khác. Ngoài đậu xanh, thịt lợn thì lá cơm nếp đỏ được cắt nhỏ được đem làm nhân của bánh chưng gù. Khi bánh chín, cắt đôi bánh sẽ có lõi đỏ, đây là tượng trưng cho sự may mắn.

Tết của người Dao nơi đây không thể thiếu bánh dầy và xôi ngũ sắc.

Tết của người Dao nơi đây không thể thiếu bánh dầy và xôi ngũ sắc.

Sam Hunter

Sam Hunter

Kaori Shelley

Kaori Shelley

Các bà các mẹ trồ tài làm bánh chưng gù dâng lên tổ tiên ngày Tết.

Các bà các mẹ trồ tài làm bánh chưng gù dâng lên tổ tiên ngày Tết.

Item 1 of 4

Tết của người Dao nơi đây không thể thiếu bánh dầy và xôi ngũ sắc.

Tết của người Dao nơi đây không thể thiếu bánh dầy và xôi ngũ sắc.

Sam Hunter

Sam Hunter

Kaori Shelley

Kaori Shelley

Các bà các mẹ trồ tài làm bánh chưng gù dâng lên tổ tiên ngày Tết.

Các bà các mẹ trồ tài làm bánh chưng gù dâng lên tổ tiên ngày Tết.

Phải khó khăn lắm, chúng tôi mới gặp được ông Trần Văn Nguyên, người được UBND tỉnh công nhận là người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số trong suốt nhiều năm qua. Ông cũng là người uy tín trong cộng đồng người Dao của xã Chiêu Yên, Lực Hành, Phúc Ninh, Quý Quân và được bà con nơi đây gọi với cái tên trìu mến “ông Trùm”. Ông Nguyên bày tỏ, từ ngày 25 - 30 tháng Chạp, các gia đình thường làm bữa cơm tất niên cúng tổ tiên và mời thầy về cúng lễ. Thầy phải là người đã được cấp sắc, có uy tín, trách nhiệm.

Ông Trần Văn Nguyên, người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Ông Trần Văn Nguyên, người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong thời khắc chuyển giao giữa năm mới và năm cũ, ông Nguyên thường sẽ làm lễ cầu tài, lộc cho những gia đình theo ông trùm tại nhà riêng của ông. Mọi người ước khoảng từ 5-10 phút sau khi bước sang năm mới là khoảng thời gian ông trùm đã làm lễ xong thì sẽ mở cửa, sang nhà nhau chúc Tết.

Phụ nữ Dao Thanh Y thôn Phai Đá cùng nhau thêu thùa nhân dịp Tết Nguyên đán

Phụ nữ Dao Thanh Y thôn Phai Đá cùng nhau thêu thùa nhân dịp Tết Nguyên đán

Chúng tôi tạm biệt Phai Đá khi mặt trời đã xế núi, niềm vui trong xuân mới Quý Mão tưng bừng khắp các nẻo đường của thôn. Hơi thở mùa xuân vương vấn trên nụ cười của những người phụ nữ Thanh Y. Các bà, các mẹ xúng xính trong bộ trang phục truyền thống ngân nga làn điệu hát Páo Dung mượt mà gửi gắm khát vọng vào một năm mới an lành, hạnh phúc.

Dustin Johnson

Gác việc đồng áng lại trong ngày Tết, phụ nữ Dao thôn Phai Đá cùng nhau thuê thùa, dệt sợi

Gác việc đồng áng lại trong ngày Tết, phụ nữ Dao thôn Phai Đá cùng nhau thuê thùa, dệt sợi

Item 1 of 3

Gác việc đồng áng lại trong ngày Tết, phụ nữ Dao thôn Phai Đá cùng nhau thuê thùa, dệt sợi

Gác việc đồng áng lại trong ngày Tết, phụ nữ Dao thôn Phai Đá cùng nhau thuê thùa, dệt sợi

Ngày xuất bản 20/1/2023
Bài ảnh: Bích Hằng
Trình bày: Thanh Thủy

Trở về Báo Tuyên Quang online