Mùa thu hái
chè Shan Khau Mút

Lên với vùng chè shan Khau Mút, xã Thổ Bình (Lâm Bình) những ngày này sẽ bắt gặp hình ảnh các bà, các mẹ, các chị vừa hái chè, vừa trò chuyện vang cả núi rừng. Những người phụ nữ duyên dáng trong bộ trang phục truyền thống của người Dao… vươn mình với lấy những ngọn chè, lựa chọn những mầm non ngon nhất hái về để chế biến những sản phẩm chè đặc sản.

CÂY TRỒNG TỪ ĐỜI CHA ÔNG

Theo chân những cô gái người Dao, chúng tôi men theo các khe suối, đi lên những khu rừng già, vượt qua những vách núi hiểm trở tìm đến vùng chè cổ thụ trên đỉnh núi cao.

Không biết những vùng chè này được trồng từ bao giờ, chỉ nghe những người già kể lại rằng, vùng chè này đã có từ thời cha ông họ rồi. Chè được trồng theo khu, khoảnh, những cây chè già mốc trắng, thân khẳng khiu chia nhiều cành nhánh tạo thế rất đẹp

Ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển, hương vị của chè Shan tuyết cổ thụ là kết tinh của của đất trời, tự nhiên và sạch 100%, không có sự can thiệp của con người, của chất hóa học. Quanh năm được bao bọc bởi mẹ thiên nhiên, dù có khi thời tiết khắc nghiệt nhất, những cây chè vẫn đứng vững trên đỉnh núi cao và dâng cho đời vị chè riêng biệt của đại ngàn.

CHÈ SAN TUYẾT VÀO VỤ

Thời điểm này chè đã vào mùa. Những tán chè xanh non mơn mởn tán vươn rộng để đón ánh nắng. Cây chè shan trên núi Khau Mút cao từ 3 đến 4 mét. Để thu hái, người dân phải leo trèo, luồn lách giữa các cành cây cao khéo léo hái từng ngọn.

Cây chè không có bàn tay người chăm sóc mà phát triển thuận theo tự nhiên nên mỗi năm chè shan chỉ được thu hoạch từ 3 đến 4 lần. Từ cuối tháng 3 đầu tháng 4, người ta bắt đầu hái vụ chè đầu tiên, vụ thứ hai vào tháng 5 và tháng 6, vụ thứ ba vào tháng 8 và vụ thứ tư vào tháng 10 đến tháng 11.

Cây chè shan phát triển tốt ở vùng núi cao, khí hậu mát mẻ, quanh năm có mây mù che phủ nên búp to hơn so với các loại chè khác. Búp chè Shan tuyết cổ thụ được phủ lớp lông tơ trắng như tuyết, mềm như nhung, khi pha chè có hương thơm nhẹ nhàng, vị chát êm, đượm chất trà và nước màu vàng mật ong bạc hà, là màu của chất cây cổ thụ.  

ĐƯA HƯƠNG CHÈ BAY XA

Vụ chè mùa từ tháng 5 đến tháng 11 được coi là vụ thu hoạch lớn nhất và cho sản lượng tốt nhất trong năm, bởi khi những cây chè đón những tia nắng đầu tiên của mùa hè cũng là lúc những búp chè ra đều.

Một điều đặc biệt làm nên hương vị tuyệt hảo của trà Shan tuyết, đó là cách hái chè của người Dao nơi đây. Búp chè ngon nhất là búp chè được hái từ buổi sớm, khi các giọt sương đêm vẫn còn đọng lại. Những búp chè phải được hái trực tiếp bằng đôi tay dạn dày sương gió của người Dao, như vậy mới cảm được độ non của chè.

Item 1 of 2

Người dân quan niệm đây cũng là một cách thể hiện sự trân trọng, nâng niu món quà vô giá mà trời đất ban tặng cho con người nơi đây. Thu hoạch chè shan đòi hỏi người dân phải để ý tỉ mỉ, hái chè hai lá một tôm là đúng kỹ thuật. Trong đó loại một tôm, có nguyên búp trên cùng là cao sản cho giá thành và chất lượng cao nhất.

Chè sau thu hái phải được chế biến ngay trong ngày để giữ được trọn hương vị ngọt thanh, tươi mới của chè. Khi sao, những búp chè shan còn giữ nguyên tuyết trắng trên thân chè, đó là sinh khí của đất trời.

Hiện nay diện tích chè Shan Khau Mút tập trung ở các thôn Bản Phú, Bản Pước, Vạt Áng, Nà Cọn với trên 210 hộ gia đình tham gia trồng chè với tổng hơn 257 ha, trong đó có đến 25ha là cây chè Shan cổ thụ trên 100 tuổi được trồng từ xa xưa với mật độ bình quân 2.500 cây/ha.

Trước đây, chè Khau Mút ở xã Thổ Bình dù cho chất lượng thơm ngon nhưng chủ yếu tiêu thụ trong vùng và ít người biết đến. Tuy nhiên, từ ngày xã thành lập 2 HTX gồm HTX Đồng Tiến, HTX Phúc Hưng chuyên thu mua, chế biến và giới thiệu sản phẩm chè, việc tiêu thụ chè Shan Khau Mút cũng thuận lợi hơn.

Hiện, các HTX thu gom 200 - 300 kg nguyên liệu/ngày. Mỗi năm các HTX sản xuất và tiêu thụ gần 4,5 tấn chè khô bán ra thị trường.

Nhãn hiệu chè Shan Khau Mút cũng đã được UBND tỉnh công nhận sản phẩm OCOP đạt 3 sao, có chứng nhận sử dụng mã vạch và chứng nhận đăng ký nhãn hiệu.

Hương chè Shan Khau Mút đã tỏa dần ra khỏi làng khỏi bản. Với những người Dao trồng chè ở xã vùng cao Thổ Bình, đây là cơ hội để họ đem niềm tự hào về thức trà đặc sản của quê mình, giới thiệu với bạn bè phương xa.

Thực hiện: Cao Huy
Xuất bản ngày: 15/8/2022

Trở về Báo Tuyên Quang