Không chỉ bứt phá chuyển mình trong xây dựng nông thôn mới, nơi gắn liền với nhiều di tích lịch sử, văn hóa nổi bật, vùng đất Tân Tiến (Yên Sơn) còn lưu giữ trong mình những báu vật vô giá về văn hóa. Một trong số đó chính là “gủy đáo” của người phụ nữ Dao Thanh Y.

“Gủy đáo” là tên gọi trang phục truyền thống của người phụ nữ Dao Thanh Y. Với người Dao Thanh Y ở Tân Tiến, trang phục là nét đẹp văn hóa, có giá trị đặc sắc, chứa đựng sáng tạo nghệ thuật, không thể lẫn với bất cứ dân tộc nào.

Thông thường, trang phục truyền thống đầy đủ của phụ nữ Dao Thanh Y bao gồm áo, khăn, đấu (mũ) đội đầu, yếm, xà tích, đai lưng. Mỗi bộ trang phục có 4 màu cơ bản là chàm, đỏ, trắng, xanh. Trong đó, đỏ và chàm là hai màu chủ đạo. Bởi theo quan niệm của người Dao Thanh Y, màu đỏ và chàm tượng trưng cho niềm hạnh phúc, sự đủ đầy, may mắn, tạo ra năng lượng tích cực cho con người.

Những thiếu nữ người Dao Thanh Y trong bộ trang phục truyền thống.

Những thiếu nữ người Dao Thanh Y trong bộ trang phục truyền thống.

Họa tiết trên những bộ trang phục của người phụ nữ Dao Thanh Y chủ yếu là những hình cỏ cây, hoa lá, hình lứa đôi. Phụ nữ Dao Thanh Y có cách thêu rất độc đáo, không theo khuôn mẫu mà theo trí nhớ và sự tưởng tượng của mình. Nghe qua thì có vẻ dễ thế nhưng để có họa tiết đẹp thì cần rất nhiều thời gian, công sức và đòi hỏi phải có sự khéo léo.

Bà Bàn Thị Lập năm nay đã ngoài 60 tuổi nhưng từng đường kim, mũi chỉ của bà vẫn còn rất tinh xảo. Bà Lập chia sẻ: “từ năm 16 tuổi bà đã có thể thành thạo hoàn thành 1 bộ trang phục. Trước đây, nhà bà còn trồng bông dệt vải nhưng ngày nay ở chợ có bán sẵn các loại vải, chỉ thêu đủ màu sắc nên giờ chỉ việc mua về may và thêu hoa văn thôi. Để làm 1 bộ trang phục phải mất đến 1 năm, có bộ phải mất đến gần 2 năm”. Bà Lập cũng bật mí, để mặc được bộ trang phục truyền thống này cũng lắm công phu, vì phải mất đến 20 phút để hoàn thành.

Bà Bàn Thị Lập thường dạy các thiếu nữ trong thôn cách thêu hoa văn trên bộ trang phục.

Bà Bàn Thị Lập thường dạy các thiếu nữ trong thôn cách thêu hoa văn trên bộ trang phục.

Phụ nữ Dao Thanh Y thường để tóc dài, rẽ ngôi giữa, vấn tóc xung quanh đầu rồi đội một cái mũ nhỏ. Mũ được làm bằng gỗ nhẹ, hình trụ tròn, đường kính miệng khoảng 18 – 20 cm, dày 15 – 18 cm, cao khoàng 10 – 15 cm, được bọc bằng vải nhuộm chàm đen. Đỉnh mũ có đính ngôi sao bằng bạc 12 cánh, xung quanh thành mũ đính những miếng bạc hình tròn xếp thành 2 hàng sát nhau.

Những họa tiết, hoa văn được thêu khéo léo, cẩn thận.

Những họa tiết, hoa văn được thêu khéo léo, cẩn thận.

Mũ đội đầu được đính những miếng bạc hình tròn vừa tạo điểm nhấn vừa có ý nghĩa xua đuổi tà ma.

Mũ đội đầu được đính những miếng bạc hình tròn vừa tạo điểm nhấn vừa có ý nghĩa xua đuổi tà ma.

Item 1 of 3

Những họa tiết, hoa văn được thêu khéo léo, cẩn thận.

Những họa tiết, hoa văn được thêu khéo léo, cẩn thận.

Mũ đội đầu được đính những miếng bạc hình tròn vừa tạo điểm nhấn vừa có ý nghĩa xua đuổi tà ma.

Mũ đội đầu được đính những miếng bạc hình tròn vừa tạo điểm nhấn vừa có ý nghĩa xua đuổi tà ma.

Áo dài là loại áo tứ thân, viền cổ áo có thêu hoa văn, ống tay áo máy giáp nối. Áo không cài khuy nên khi mặc được vắt chéo hai vạt rồi buộc đai lưng ra ngoài.

Trang phục của phụ nữ Dao Thanh Y được làm ra với sự cần mẫn, tinh tế nên được người phụ nữ rất trân trọng, đặc biệt trong những dịp Tết, ngày lễ quan trọng, đám cưới đều không thể thiếu những bộ trang phục truyền thống.

Chị Bàn Thị Đậu, một trong những người trẻ biết thêu trang phục truyền thống ở làng cho biết: “Theo phong tục, những thiếu nữ Dao phải tự mình làm ra bộ trang phục đẹp nhất để mặc trong ngày cưới, mùa lễ hội. Mùa xuân đến, những chàng trai, cô gái thường xúng xính trong bộ trang phục đẹp nhất để đi tìm bạn.”

Trang phục truyền thống tôn lên nét đẹp của thiếu nữ Dao Thanh Y.

Trang phục truyền thống tôn lên nét đẹp của thiếu nữ Dao Thanh Y.

Ngoài bộ trang phục chính, người phụ nữ Dao Thanh Y ưa dùng đồ trang sức bằng bạc như vòng cổ để làm điểm nhấn cho bộ trang phục.

Ngoài bộ trang phục chính, người phụ nữ Dao Thanh Y ưa dùng đồ trang sức bằng bạc như vòng cổ để làm điểm nhấn cho bộ trang phục.

Người phụ nữ Dao Thanh Y thường thêu không theo khuôn mẫu mà theo trí tưởng tượng và sự sáng tạo của mình.

Người phụ nữ Dao Thanh Y thường thêu không theo khuôn mẫu mà theo trí tưởng tượng và sự sáng tạo của mình.

Phụ nữ Dao Thanh Y thường tranh thủ học thêu trang phục trong những lúc rảnh rỗi.

Phụ nữ Dao Thanh Y thường tranh thủ học thêu trang phục trong những lúc rảnh rỗi.

Item 1 of 3

Ngoài bộ trang phục chính, người phụ nữ Dao Thanh Y ưa dùng đồ trang sức bằng bạc như vòng cổ để làm điểm nhấn cho bộ trang phục.

Ngoài bộ trang phục chính, người phụ nữ Dao Thanh Y ưa dùng đồ trang sức bằng bạc như vòng cổ để làm điểm nhấn cho bộ trang phục.

Người phụ nữ Dao Thanh Y thường thêu không theo khuôn mẫu mà theo trí tưởng tượng và sự sáng tạo của mình.

Người phụ nữ Dao Thanh Y thường thêu không theo khuôn mẫu mà theo trí tưởng tượng và sự sáng tạo của mình.

Phụ nữ Dao Thanh Y thường tranh thủ học thêu trang phục trong những lúc rảnh rỗi.

Phụ nữ Dao Thanh Y thường tranh thủ học thêu trang phục trong những lúc rảnh rỗi.

Theo đồng chí Nguyễn Hồng Hải, Bí thư Đảng ủy xã Tân Tiến (Yên Sơn), người Dao sống ở Tân Tiến chủ yếu nhóm Dao Thanh Y. Số lượng người Dao biết may, thêu trang phục truyền thống hầu hết cũng đã lớn tuổi. Tuy nhiên nhiều nét văn hóa bản sắc vẫn được bà con ở đây gìn giữ và duy trì.

Đề án xây dựng làng văn hóa người Dao, trong đó có Khu du lịch sinh thái Khâu Lấu đang được xã tiến hành xây dựng với kỳ vọng sẽ đưa Tân Tiến trở thành “Nơi mơ đến, chốn ước về” của đông đảo nhân dân và du khách.

Ngày xuất bản: 29/11/2022
Bài, ảnh: Thu Hằng
Trình bày: Thanh Thủy

Trở về Báo Tuyên Quang